SABAILEH: CÁC CUỘC BIỂU TÌNH Ở IRAN VÀ SỰ THẤT BẠI CỦA VIỆC THỐNG TRỊ KHU VỰC

 Sabaileh: Các cuộc biểu tình ở Iran và sự thất bại của việc thống trị khu vực

Vũ Văn An  14/Jan/2026

 

Dario Salvi, trong bản tin ngày 13 tháng 1, 2026 của AsiaNews, mục Gateway to the East, nhận định rằng Iran tuyên bố tình hình tương đối yên tĩnh, nhưng vẫn có những báo cáo về các cuộc biểu tình từ nước này. Một số ước tính cho rằng số người chết lên tới 12,000, trong khi chính quyền Iran báo cáo khoảng 2,000 người chết. Trao đổi với AsiaNews, một học giả người Jordan nhận định rằng cuộc khủng hoảng của Iran không chỉ là vấn đề nội bộ liên quan đến kinh tế và xã hội, mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ Trung Đông và phản ảnh sự sụp đổ của các đồng minh của Iran.

 

Milan (AsiaNews) – Có nhiều yếu tố đằng sau các cuộc biểu tình ở Iran với số nạn nhân chưa được biết đến. “Tình hình nội bộ” là động lực chính, phản ảnh “tình hình kinh tế” với “các lệnh trừng phạt, sự sụp đổ của đồng tiền và giá xăng tăng cao”, theo giáo sư đại học Amer Al Sabaileh.

Là một chuyên gia về an ninh quốc tế, địa chính trị, hòa bình và nghiên cứu Trung Đông, Giáo sư Sabaileh cũng là một nhà bình luận hàng đầu và cộng tác viên cho nhiều phương tiện truyền thông và báo chí, bao gồm cả The Jordan Times.

Phân tích những diễn biến gần đây ở Iran, ông nhận xét rằng “đây không phải là lần đầu tiên” các cuộc biểu tình đường phố xảy ra. “Nếu chế độ không sụp đổ, chắc chắn đây cũng sẽ không phải là lần cuối cùng.” Nhưng “ngày nay có sự khác biệt: [các cuộc biểu tình] là một vấn đề khu vực,” do chính sách Trung Đông của Tehran thông qua “các nhóm ủy nhiệm ở Lebanon, Gaza và Syria.”

“Những gì chúng ta đang chứng kiến,” ông giải thích, “là sự sụp đổ của lý thuyết thống trị khu vực này, dẫn đến hỗn loạn trên mặt trận trong nước.”

Một cuộc biểu tình khác

Một trong những yếu tố mới trong các cuộc biểu tình là nguồn gốc và gốc rễ của nó ở các vùng miền của đất nước, ở các khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa.

“Những dấu hiệu của sự sụp đổ này ở các vùng nông thôn chắc chắn đã được nhìn thấy trong những năm gần đây,” Giáo sư Sabaileh giải thích, liên quan đến các vấn đề quan trọng khác như “vấn đề an ninh, khu vực biên giới, kinh tế và sự bất mãn xã hội,” vốn cũng là nguyên nhân gốc rễ của các cuộc tấn công vào lực lượng thực thi pháp luật.

Tuy nhiên, “Không giống như trước đây, các cuộc biểu tình bắt đầu ở vùng nông thôn và lan rộng ra các thành phố, ảnh hưởng đến cả tầng lớp trung lưu, các phong trào thanh niên và những người tham gia thương mại. Vì lý do này, tôi tin rằng lần này bức tranh khác hẳn so với các cuộc biểu tình trước đây, có phạm vi xã hội rộng hơn và trên toàn quốc.”

Tuy nhiên, đối với học giả người Jordan, cuộc nổi dậy cũng phải được xem như một thước đo sự bất mãn trầm trọng hơn do “sự tích lũy nhiều năm chính sách sai lầm” của chính quyền, “đã tạo ra nghèo đói, các vấn đề xã hội và sự đàn áp.”

Trong quá khứ, đã có những cuộc biểu tình đường phố, chẳng hạn như cuộc biểu tình năm 2022 về Mahsa Amini và thậm chí trước đó, vào năm 2019 về giá nhiên liệu. Ngày nay, chuyên gia cảnh báo, “chúng ta không nên nhìn vấn đề từ bên ngoài, từ góc nhìn phương Tây, mà phải hòa mình vào tình hình của đất nước. Nó sẽ không bộc lộ mạnh mẽ và dữ dội như vậy nếu không có sự bất mãn sâu sắc tiềm ẩn, một sự tức giận không được che giấu kỹ lưỡng trong nước. Tôi tin rằng cuộc biểu tình này liên quan đến tất cả các tầng lớp xã hội.”

Về “sự chia rẽ nội bộ”, những dấu hiệu rõ ràng đầu tiên xuất hiện sau vụ ám sát Tướng Qassem Soleimani, tiếp theo là cái chết của Tổng thống Ebrahim Raisi trong một tai nạn bí ẩn, sự trỗi dậy của Masoud Pezeshkian, và sự thể hiện những quan điểm khác nhau trong chế độ, từ những người muốn “mở cửa với phương Tây đến những người có ý định áp dụng một cách tiếp cận hung hăng hơn”.

Điều này được thể hiện rõ qua những cáo buộc ngày càng gia tăng chống lại Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei, “Chúng ta đang sống trong một thời điểm đặc biệt”, một thời điểm “cho thấy rằng trong chế độ có những tiếng nói hướng sự giận dữ này vào một chính sách nhất định”.

Do đó, đối với Giáo sư Sabaileh, “một số bộ phận của chế độ có thể đại diện cho sự cứu rỗi, bởi vì sự thay đổi không đòi hỏi sự sụp đổ của toàn bộ hệ thống” mà có thể chỉ cần tác động đến giới lãnh đạo cấp cao. “Chúng ta đã thấy điều đó ở Syria và gần đây hơn là ở Venezuela, tránh được mô hình thảm khốc của Iraq với cuộc xâm lược năm 2003”.

Cuộc chiến thuế quan của Trump

Trong khi đó, một số báo cáo của hãng thông tấn Fars, có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), cho thấy tình hình tương đối “yên tĩnh” đã được thiết lập tại đất nước này “sau cơn bão”. Đêm qua dường như khá yên bình sau cuộc đàn áp bạo lực đối với các cuộc biểu tình đường phố trong hai tuần qua.

Một báo cáo được công bố sáng nay mô tả một số thành phố – bao gồm thủ đô Tehran, Isfahan, Ilam và Bushehr – đã trải qua một “đêm không có xáo trộn”.

Tuy nhiên, lực lượng an ninh vẫn tiếp tục tuần tra các tuyến phố chính để “trấn an người dân” như hãng thông tấn đã đưa tin, trong khi gần ba triệu người được cho là đã tham gia các cuộc biểu tình phản đối chính phủ ngày hôm qua.

Tuy nhiên, bất chấp những gì các phương tiện truyền thông thân cận với chế độ giáo sĩ Iran có thể nói, bức tranh thực tế còn xa mới đạt được sự yên bình. Các cơ quan và phương tiện truyền thông quốc tế đang đăng tải các video tuyên bố rằng các cuộc biểu tình vẫn tiếp diễn ngày hôm qua tại nhiều thành phố, mặc dù việc tắt Internet, hiện đã kéo dài năm ngày, đang gây khó khăn cho việc xác minh độc lập tính xác thực của chúng. Việc xác minh ngày càng trở nên khó khăn.

Mặc dù khó có thể kiểm chứng các con số và tuyên bố từ nhiều phía, nhưng số người chết vẫn tiếp tục tăng. Theo tổ chức Nhân quyền Iran (IHRNGO) có trụ sở tại Na Uy, ít nhất 648 người biểu tình đã thiệt mạng trong các cuộc bạo loạn gần đây, đồng thời lưu ý rằng các nguồn tin chưa được kiểm chứng cho rằng số người chết có thể lên tới 12,000.

Một nguồn tin từ chính phủ Iran cho biết số người chết vào khoảng 2,000, bao gồm người biểu tình, thành viên lực lượng an ninh và thường dân, trong đó có trẻ vị thành niên.

Về phần mình, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố mở kênh liên lạc và đàm phán với Tehran, được chính quyền Iran xác nhận, đồng thời châm ngòi một cuộc chiến thương mại khác bằng cách áp thuế 25% đối với tất cả hàng hóa giao dịch giữa Hoa Kỳ và các quốc gia giao dịch với Cộng hòa Hồi giáo Iran. Biện pháp này, theo Trump viết trên Truth Social, sẽ có hiệu lực “ngay lập tức”.

Trung Quốc, một trong những đối tác chính của Iran, đã phản ứng ngay lập tức, tuyên bố rằng họ “sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình” tại quốc gia Trung Đông này.

Cuối cùng, một cuộc họp của nhóm an ninh quốc gia của Trump dự kiến diễn ra vào thứ Ba để thảo luận về những việc cần làm. Từ leo thang quân sự đến tấn công mạng, nhiều lựa chọn đang được xem xét, trong khi Israel theo dõi sát sao các diễn biến từ hậu trường.

Tác động khu vực

Về vấn đề đối thoại, Giáo sư Sabaileh lưu ý rằng việc nói về “một kênh ngoại giao mở với Iran, vào thời điểm Iran đang suy yếu hoàn toàn” là điều có lợi cho chính quyền Mỹ, và từ góc độ tuyên truyền, điều đó cho thấy “Trump đã chế ngự được các đối thủ của mình”.

Theo ông, “điều mà [Nhà Trắng] muốn là một sự thay đổi nội bộ hoàn toàn ở cấp độ chính trị và tư tưởng, để đảm bảo rằng các quốc gia này không còn là trở ngại cho tầm nhìn về hòa bình khu vực của ông” trong bối cảnh Hiệp định Abraham.

Ông cảnh báo: “Ngay cả các kênh ngoại giao ngày nay cũng là một cách để sử dụng vũ lực” và khẳng định “hệ tư tưởng mới” của Hoa Kỳ, theo đó “hòa bình được áp đặt bằng vũ lực”.

Cuối cùng, về hậu quả khu vực, những diễn biến này, ít nhất trên lý thuyết, có thể đã "gây ra tác động rất tiêu cực".

Trên thực tế, ngay trong những tháng gần đây, vào tháng Tư và tháng Năm," Sabaileh lưu ý, "chúng ta đã chứng kiến những thời điểm và sự kiện cho thấy việc làm suy yếu Iran là một quá trình lâu dài, có hệ thống" liên quan đến nhiều yếu tố: sự thâm nhập của Israel vào bộ máy của Cộng hòa Hồi giáo, việc sử dụng vũ lực của Mỹ và việc phá hủy các địa điểm hạt nhân.

"Tất cả những điều này thể hiện một quá trình khu vực," ông cảnh báo, "cũng liên quan đến việc loại bỏ tất cả các lực lượng [thù địch] xung quanh Israel có thể gây ra rủi ro an ninh" cho nhà nước Do Thái.

Đối với học giả người Jordan, "Những gì đã xảy ra trong hai năm qua cho thấy tác động tiêu cực liên quan đến các sự kiện bên trong Iran đã được kiềm chế như thế nào."

 

https://vietcatholic.net/News/Html/299835.htm