21/09/2026
THÁNH MÁTTHÊU TÔNG ĐỒ,
TÁC GIẢ SÁCH TIN MỪNG.
Lễ kính
* Thánh nhân là một nhân vật quen thuộc trong số các Tông
Đồ. Câu chuyện người thu thuế ở Ca-phác-na-um là một trong những đoạn văn quen
thuộc nhất trong phần nói về sứ vụ của Đức Giêsu ở Galilê. Người đã biên soạn sách
Tin Mừng bằng tiếng Híp-ri.
Sách Tin Mừng hiện nay mang tên thánh nhân cho thấy sự
liên tục giữa Cựu và Tân Ước. Tương truyền người đã đi giảng ở Đông Phương.
Bài Ðọc I: Ep 4, 1-7. 11-13
“Chu toàn chức
vụ, xây dựng thân thể Chúa Kitô”.
Trích thư Thánh
Phaolô Tông đồ gửi tín hữu Êphêxô.
Anh em thân mến,
tôi là tù nhân trong Chúa, tôi khuyên anh em hãy ăn ở xứng đáng với ơn kêu gọi
anh em đã lãnh nhận. Anh em hãy hết lòng khiêm nhượng, hiền hậu, nhẫn nại, chịu
đựng nhau trong đức ái; hãy lo bảo vệ sự hợp nhất tinh thần, lấy bình an hoà
thuận làm dây ràng buộc: Chỉ có một thân thể và một tinh thần, cũng như anh em
đã được kêu gọi đến cùng một niềm hy vọng. Chỉ có một Chúa, một đức tin, một
phép rửa. Chỉ có một Thiên Chúa là Cha hết mọi người, Ðấng vượt trên hết mọi
người, hoạt động nơi mọi người, và ở trong mọi người.
Nhưng mỗi người
trong chúng ta đã được ban ơn tuỳ theo lượng Ðức Kitô ban cho. Và chính Người
đã ban cho kẻ làm Tông đồ, người làm Tiên tri, còn kẻ khác thì rao giảng Tin Mừng,
kẻ khác nữa làm chủ chăn và thầy dạy, để tổ chức các thánh nhân nên hoàn bị hầu
chu toàn chức vụ, xây dựng thân thể Ðức Kitô, cho đến khi mọi người chúng ta hợp
nhất trong đức tin và trong sự nhận biết Con Thiên Chúa, trở nên người trưởng
thành, đạt đến tầm vóc của Ðức Kitô viên mãn.
Ðó là lời Chúa.
Ðáp Ca: Tv 18, 2-3. 4-5
Ðáp: Tiếng chúng đã vang cùng trái đất
Xướng: Trời xanh tường thuật vinh quang Thiên Chúa, thanh không kể ra sự nghiệp của
Người. Ngày này nhắc nhủ cho ngày khác, đêm này truyền tụng cho đêm kia.
Xướng: Ðây không phải lời cũng không phải tiếng, mà âm thanh chúng không thể lọt
tai. Nhưng tiếng chúng đã vang cùng trái đất, và lời chúng truyền ra khắp cõi địa
cầu.
Alleluia:
Alleluia,
alleluia! – Chúng con ca ngợi Chúa là Thiên Chúa; chúng con tuyên xưng Chúa là
chúa tể. Lạy Chúa, ca đoàn vinh quang các Tông đồ ca ngợi Chúa. – Alleluia.
Phúc Âm: Mt 9, 9-13
“Hãy theo Ta”.
– Và ông ấy đứng dậy đi theo Người.
Tin Mừng Chúa
Giêsu Kitô theo Thánh Matthêu.
Khi ấy, Chúa
Giêsu đi ngang qua, thấy một người ngồi ở bàn thu thuế, tên là Matthêu. Người
phán bảo ông: “Hãy theo Ta”. Ông ấy đứng dậy đi theo Người. Và xảy ra khi Người
ngồi dùng bữa trong nhà, thì có nhiều người thu thuế và tội lỗi đến ngồi đồng
bàn cùng Chúa Giêsu và các môn đệ của Người. Những người biệt phái thấy vậy, liền
nói với các môn đệ Người rằng: “Tại sao Thầy các ông lại ăn uống với những người
thu thuế và tội lỗi như vậy?” Nghe vậy, Chúa Giêsu bảo rằng: “Người lành mạnh
không cần đến thầy thuốc, nhưng là người đau yếu! Các ông hãy đi học xem lời
này có ý nghĩa gì: Ta muốn lòng nhân từ, chớ không phải hy lễ. Vì Ta không đến
để kêu gọi người công chính, nhưng kêu gọi người tội lỗi”.
Ðó là lời Chúa.
Chú giải về Ê-phê-sô
4,1-7. 11-13; Mát-thêu 9,9-13
Bài Tin Mừng thuật lại việc Chúa Giê-su kêu gọi một người
thu thuế làm môn đệ, theo cách kể của Mát-thêu Trong Tin Mừng, những người thu
thuế mang tiếng xấu. Họ bị xếp vào nhóm những kẻ bị xã hội ruồng bỏ mà không một
người đàng hoàng nào muốn giao du. Tại Palestine, phần lớn họ là người Do Thái
được chính quyền thực dân La Mã thuê để thu thuế từ chính đồng bào mình. Công
dân La Mã không phải đóng thuế; chỉ những dân tộc bị chinh phục mới phải làm điều
này.
Vì thế, người thu thuế bị coi là kẻ phản bội và quay lưng lại
với dân tộc; họ cũng bị xem là những người vi phạm nghiêm trọng đức tin Do Thái
khi làm việc cho dân ngoại theo cách đó. Ngay cả Chúa Giê-su, khi nói về những
thành viên trong cộng đoàn Kitô hữu từ chối thay đổi lối sống tội lỗi dù đã nỗ
lực giúp họ sửa đổi, cũng đã phán:
…hãy coi người ấy như
dân ngoại và người thu thuế vậy. (Mát-thêu 18,17)
Người thu thuế Do Thái bị đặt ngang hàng với dân ngoại – hạng
người mà không một người Do Thái nào biết tự trọng lại muốn có bất kỳ mối liên
hệ nào.
Thế nhưng, trong bài đọc hôm nay, chúng ta thấy Chúa Giê-su
mời gọi một người như vậy làm môn đệ của Ngài! Điều này cho chúng ta biết nhiều
điều về Chúa Giê-su. Nó cho thấy Ngài không nhìn người khác qua những định kiến.
Ngài không nói: "Anh ta là người thu thuế, nên chắc hẳn là kẻ tội lỗi mà
ta không nên tiếp xúc." Không, Ngài nhìn vào chính con người đó và thấy được
tiềm năng nơi họ. Nơi Mát-thêu, Ngài nhìn thấy tiềm năng để ông trở thành một
môn đệ, và thực sự là một Tông đồ – người mà sứ mệnh của Chúa Giê-su sẽ được tiếp
nối qua đó. Đối với Chúa Giê-su, quá khứ của chúng ta không quá quan trọng. Điều
quan trọng là hiện tại chúng ta đang ở đâu và tương lai chúng ta có thể trở
thành người như thế nào.
Sau khi Chúa Giê-su nói với Mát-thêu: "Hãy theo
Ta", người thu thuế liền đứng dậy và đi theo Ngài, bỏ lại sau lưng tất cả
những dụng cụ và công việc của mình. Hành động này rất giống với việc Phê-rô,
An-rê, Gia-cô-bê và Gio-an bỏ lại thuyền, lưới và thậm chí cả gia đình để đi
theo Chúa Giê-su. Đó là sự bước theo trọn vẹn và không điều kiện.
Sau đó, Mát-thêu quyết định mở tiệc ăn mừng ơn gọi mới của
mình. Ngài mời Chúa Giêsu cùng các môn đệ và cả những người bạn duy nhất của
mình—những người tội lỗi và những kẻ thu thuế khác. Tất cả cùng ngồi lại với
nhau trong ngôi nhà "của ông". Nhà của ai? Đó có thể là ngôi nhà nơi
Chúa Giêsu đang lưu trú, một ngôi nhà được nhắc đến nhiều lần trong các sách
Tin Mừng và là biểu tượng của cộng đoàn Kitô hữu, nơi Chúa Giêsu quy tụ cùng
các môn đệ.
Tại đây, những người thu thuế và tội lỗi được mời vào nhà để
cùng dùng bữa với Chúa Giêsu và các môn đệ của Ngài. Điều này không có nghĩa là
Chúa Giêsu không quan tâm đến cách hành xử của họ, mà đúng hơn là họ đang được
đặt dưới ảnh hưởng của Ngài; họ là những "con chiên lạc" đang được
đưa trở về với Người Chăn Chiên.
Hoặc đó có thể là nhà của Mátthêu. Trong trường hợp này,
chúng ta thấy Chúa Giêsu và các môn đệ không ngần ngại bước vào nhà một người tội
lỗi và đón nhận lòng hiếu khách của ông. Tất nhiên, những người Pharisêu cảm thấy
bị sốc và bất bình:
Tại sao Thầy của các
anh lại ăn uống với những kẻ thu thuế và tội lỗi?
Là những người tuân giữ Luật pháp một cách nghiêm ngặt, họ sẽ
không bao giờ giao du với những hạng người như vậy. Làm sao Chúa Giêsu, một vị
Rabbi, lại có thể hành xử như thế?
Chúa Giêsu trả lời họ một cách thẳng thắn:
Người khỏe mạnh không
cần thầy thuốc, chỉ người đau ốm mới cần mà thôi.
Mátthêu và bạn bè của ông là những người cần được chữa lành.
Chúa Giêsu hiện diện ở đó để ban sự chữa lành cho họ. Và Chúa Giêsu trích dẫn lời
ngôn sứ Hôsê:
Vì Ta muốn lòng nhân từ,
chứ không muốn hy lễ. (Hôsê 6,6)
Giá trị của Chúa Giêsu và các môn đệ đích thực của Ngài được
đo bằng lòng trắc ẩn và sự quan tâm dành cho những người thực sự cần giúp đỡ,
chứ không phải bằng việc tuân giữ các luật lệ nghi thức.
Thực vậy, Chúa Giêsu nói rằng Ngài đến với sự quan tâm đặc
biệt dành cho người tội lỗi. Những người thực sự tốt lành không thực sự cần đến
sự giúp đỡ của Chúa Giêsu. Họ là những con chiên ở lại trong đàn và luôn gần
gũi với Người Chăn Chiên. Chúa Giêsu quan tâm đến những con chiên đi lạc. Bài đọc
này mang lại nhiều bài học cho đời sống Kitô hữu của chúng ta ngày nay.
Bài Đọc I trích từ Thư gửi tín hữu Êphêsô là một lời cầu
nguyện cho sự hiệp nhất trong một Giáo hội có nhiều trách nhiệm khác nhau. Giáo
hội là Thân Thể của Đức Kitô Phục Sinh và, cũng như bất kỳ cơ thể nào, Giáo hội
là một thực thể thống nhất, trong đó mỗi bộ phận đều đóng một vai trò nhất định
để góp phần vào sự vận hành của toàn thể. Nguồn gốc của sự hiệp nhất này là:
…chỉ có một thân thể
và một Thánh Thần… một Chúa, một đức tin, một phép rửa, một Thiên Chúa và là
Cha của mọi người…
Tuy nhiên, hiệp nhất không có nghĩa là đồng nhất. Hiệp nhất
là khi các thành phần khác nhau hòa quyện vào nhau trong sự hài hòa tuyệt đối.
Vì thế, thánh Phao-lô tiếp tục nói rằng trong cộng đoàn có những ơn gọi và
trách nhiệm khác nhau. Ngài đề cập đến một số chức vụ như: các tông đồ, ngôn sứ,
người loan báo Tin Mừng, mục tử và thầy dạy. Nhưng còn có nhiều chức vụ khác nữa.
Mục đích của các sứ vụ này là trang bị cho các thành viên trong cộng đoàn để họ
thực hiện công việc phục vụ và xây dựng Thân Thể Đức Kitô. Đó là một bức tranh
tuyệt đẹp về cộng đoàn Kitô hữu: mọi người hiệp nhất sâu xa trong đức tin và
tình yêu, nhưng mỗi người lại phục vụ cộng đoàn với một trách nhiệm riêng biệt.
Tất nhiên, chúng ta nhớ đến Mát-thêu với tư cách là một Tông
đồ và cũng là một người loan báo Tin Mừng. Chính nhờ những ân huệ thiêng liêng
này mà ngài đã góp phần xây dựng Giáo hội là Thân Thể của Chúa Kitô Phục Sinh.
Mỗi người chúng ta hãy nhận ra ân tứ trong mình để nhờ đó mà
chúng ta có thể phục vụ và xây dựng cộng đồng Kitô giáo. Chúng ta hãy cùng nhau
nỗ lực vì sự hiệp nhất lớn hơn trong khi vẫn trân trọng sự đa dạng của chúng
ta, để Lời Chúa có thể bén rễ sâu trong lòng càng nhiều con cái Chúa càng tốt.
https://sacredspace.com/commentary
Ngày kia một em bé được theo mẹ đi chợ. Từ nhà đến chợ,
hai người phải đi qua một thánh đường nguy nga, to lớn. Em bé ngước mắt nhìn
thánh đường, chợt em giơ tay chỉ cho mẹ và nói: "Mẹ xem kìa, những cửa kiếng
màu bị đóng đầy bụi, xem thật dơ bẩn và không đẹp tí nào".
Bà mẹ không nói không rằng về nhận xét của con, nhưng tiếp
tục nắm lấy tay dẫn em tiến vào bên trong nhà thờ. Tại đây, những cửa kiếng bên
ngoài xem ra dơ bẩn, xấu xí lại trở nên sáng chói và rực rỡ nhiều màu sắc lộng
lẫy.
Em bé ngạc nhiên mở to đôi mắt nhìn những cửa kiếng màu
diễn tả nhiều hình ảnh đẹp mắt. Bỗng mắt em dừng lại ở cửa kiếng sau bàn thờ diễn
tả hình của bốn thánh sử viết Phúc Âm trong lúc ánh mặt trời đang chiếu rọi
qua. Em bé hỏi mẹ đó là những thánh nào và được mẹ giải thích vắn tắt về từng vị
thánh.
Vài ngày sau, trong một lớp giáo lý, tình cờ giáo lý viên
hỏi các em: "Này, trong các em có ai trả lời được: một vị thánh là
ai?" Trước một câu hỏi có vẻ không có ý nghĩa, cả lớp giáo lý thinh lặng,
chỉ có em bé được mẹ dẫn vào bên trong nhà thờ để nhìn ngắm các cửa kiếng giơ
tay xin trả lời. Em nói: "Vị thánh là một người để cho ánh sáng mặt trời
chiếu thấu qua".
Kinh nghiệm và câu trả lời của em bé trên có lẽ giúp chúng
ta hiểu rõ hơn phần nào về cuộc đời của thánh Matthêu, vị thánh Giáo Hội mừng
kính hôm nay, trước và sau khi được Ðức Giêsu kêu gọi, như được chính thánh
nhân vắn tắt thuật lại như sau: Ði khỏi đấy, Ðức Giêsu thấy một người ngồiở bàn
thâu thuế, tên là Matthêu. Chúa bảo ông rằng: "Hãy theo Ta". Ông
Matthêu liền đứng dậy và đi theo Chúa.
Một tiếng gọi và một hành động đáp trả được diễn tả vắn gọn
trong những dòng trên đây có thể nói được chỉ là bề mặt của trận chiến nội tâm
diễn ra từ lâu nơi ông Matthêu. Một trận chiến giằng co để suy tính thiệt hơn,
để cân nhắc cái lợi và cái bất lợi, để đắn đo nhưng cái mình phải mất với những
cái mình sẽ đạt được, khi ông bỏ mọi sự để theo Chúa:
- Ông phải mất một nghề hái ra bạc nhưng tìm được một số mệnh
và sứ mệnh thật sự có giá trị vĩnh viễn.
- Ông phải mất một gia tài to lớn nhưng tìm lại được danh dự.
- Ông phải mất sự bảo đảm xây dựng trên của cải vật chất để
đi theo Ðức Giêsu trong một cuộc hành trình dẫn đến sự sống mà trước đó ông
chưa bao giờ mơ ước.
Về phần Ðức Giêsu, khi chọn lựa và kêu gọi ông Matthêu, một
người hành nghề thâu thuế, bị các người đồng hương thời đó coi như là người phản
quốc, nối giáo cho giặc, bóc lột đồng bào để làm lợi cho dân ngoại xâm, cũng
như bị lên án là kẻ tội lỗi, biển thủ, gian lận và bị nhóm biệt phái kết án là
kẻ tội lỗi, Ðức Giêsu không nhìn những lỗi lầm, những vết nhơ bên ngoài, nhưng
Ngài nhìn sâu thẳm tận tâm hồn, nhìn tận bên trong và nhất là Ngài đã lấy ánh
sáng của tình yêu thương, lòng nhân hậu, quảng đại và tha thứ của Thiên Chúa để
chiếu sáng và chiếu thấu, biến ông Matthêu từ một người thâu thuế thành một
tông đồ và một thánh sử viết Phúc Âm.
‘Mỗi Ngày Một Tin
Vui’
Ngày 21/9: Thánh Mát-thêu – Tông
đồ, Thánh sử
Lễ kính
1. Ghi nhận lịch sử – phụng vụ
Việc tôn kính thánh Matthêu ở Roma lên tới thế kỷ V. Hồi đó
ngưới ta mừng lễ Ngài trong nhà thờ lớn đường Merulana, và đến thế kỷ VIII lễ
kính được thiết lập, có cả lễ vọng. Lễ ngày 21 tháng 9 như hiện nay là theo sổ
tử đạo của thánh Jérôme, nhưng ở phương Đông mỗi nơi định mỗi khác tùy theo họ
thuộc nghi lễ Byzance và Syrie (16 tháng 9) hay Coptes (9 tháng 9).
Các sách phúc âm trình bày thánh Matthêu như một nhân viên
thuế vụ hay người thu thuế (Mt 9,9), con ông Alphée (Mc 2,14), có lẽ gốc người
Capharnaum (Mc 27,14; Lc5,27) và là anh em với Giacôbê, vì ông này cũng là “Con
ông Alphée”. Tên Matthêu (tiếng Hy lạp là Matthaios) có nguồn gốc Hébreu,
có nghĩa là “Ơn của Chúa”. Ngài cũng được gọi là Lévi (Mc 2,14; Lc
5,27). Trong danh mục Nhóm Mười Hai, Ngài xếp thứ bảy hoặc thứ tám (Mc 3,18; Lc
6,15; Cv 1,13). Lời thú nhận của Mat-thêu trước khi được Đức Giêsu gọi, cho
mình là một người “Không sạch”, bị phạt theo luật đạo Do Thái. Lời gọi của thầy,
Đấng không đến kêu gọi người công chính, nhưng kêu mời người tội lỗi để họ cải
hối (Lc 5,22) đã tạo nên nơi Lévi một câu trả lời tức thì và quảng đại: Bỏ tất
cả, ông đứng dậy, đi theo thầy (Lc 5,28). Lòng quảng đại và lương thiện của người
môn đồ mới được Luca đề cao:
Lévi dọn đại tiệc trong nhà để đãi Chúa Giêsu, tới dự có rất
đông những người thuộc nhóm thuế vụ (5,29).
Đức giám mục Hiérapolis (ở Tiểu Á) tên là Papias, vào khoảng
năm 125 kể lại rằng Matthêu đã xếp đặt các “ngôn từ” (Logia) của Chúa bằng thể
ngữ Hébreu (tiếng Araméen) còn theo Eusêbe, Origène(+khoảng 254), xác nhận
Matthêu là tác giả phúc âm thứ nhất, viết gửi đến những Kitô hữu gốc Do Thái.
Thánh Irénée (tiền bán thế kỷ III) viết rằng Matthêu đã viết phúc âm nơi nhà những
người Do Thái bằng ngôn ngữ của họ.
Theo một số truyền thuyết, thánh Matthêu đã rời Palestine
sang truyền giáo nhiều miền khác nhau, ở Ba Tư, Syrie, Macédoine và Ethiopie, rồi
tử đạo tại đây. Từ Éthiopie hài cốt Ngài được đưa về Paestum (Campanie), rồi
Salerne, thế kỷ X, như Đức Giáo Hoàng Grégoire VII làm chứng, năm 1080. Theo một
truyền thuyết khác, di hài Ngài được thánh nữ Hêlêna chuyển từ Jérusalem về
Trèves (Đức) tại tu viện thánh Matthêu.
Anh tượng thường biểu diễn thánh Matthêu dưới dạng một thiên
thần có cánh, tượng trưng cho phả hệ Đức Kitô ở đầu phúc âm Ngài. Các giai thoại
về cuộc đời thánh Matthêu, ngoài những nơi khác, còn thấy nơi một loạt các bức
họa của Caravage trong nhà thờ thánh Louis des Francais ở Roma.
2. Thông điệp và tính thời sự
Các kinh nguyện thánh lễ lấy từ sách lễ Paris năm 1738.
Lời nguyện trong ngày ca tụng lòng “Nhân từ
sâu thẳm” của Chúa đã chọn “Matthêu người thu thuế đã làm thành tông đồ
Chúa”. Trong phụng vụ bài đọc, thánh Bêđa khả kính nhận định rằng Chúa nhìn
thấy Matthêu ngồi bàn thu thuế “Không phải bằng con mắt phần xác cho bằng
cái nhìn nội tâm của lòng thương xót”. Giải thích ơn gọi dành cho Lévi,
thánh nhân khẳng định ý nghĩa và bản chất lời gọi của Đức Kitô: “Khi yêu cầu
ông theo Chúa, Chúa không kêu gọi ông đi theo Người cho bằng sống như Người”.
Lời nguyện trên lễ vật nhấn mạnh đề tài
chính theo phúc âm Matthêu là Giáo hội: “Lạy Chúa xin yêu thương nhìn đến
Giáo hội Chúa, vì Giáo hội đã được chính Chúa nuôi dưỡng đức tin bằng lời giảng
dạy của các tông đồ”. Từ Giáo hội (Ekklèsia) được sử dụng từ một trăm lần
trong Tân ước, đặc biệt là trong các thư thánh Phaolô, nhưng trong các phúc âm
chỉ ba lần, chỉ có trong phúc âm Matthêu (16,18; 18,17). Trong 16,18: “Con
là Phêrô, trên đá này Thầy sẽ xây Hội Thánh Thầy”. Từ Hội Thánh ở đây chỉ cộng
đồng Chúa sắp thành lập xây dựng trên Phêrô. Trong 18,18: “Nếu kẻ ấy chối
không chịu nghe họ, hãy nói với Giáo hội”, ở đây từ Giáo hội chỉ nghị viện
của các tín hữu tức là đoàn tông đồ. Giáo hội cũng là cộng đoàn mới do Chúa
Giêsu thiết lập, được xây dựng quanh Phêrô và các tông đồ, được mời gọi rao giảng
phúc âm khắp thế giới (24,14; 26,13) và mọi dân tộc (28,19).
Nước Trời (thành ngữ xuất hiện có tới năm mươi lần trong
Matthêu) là điều mới lạ do Chúa Giêsu lập nên. Đây là nước Thiên Chúa hiện hữu
“Trên trời”, nhưng thực hiện ở trần gian bằng hình ảnh và việc tham dự,
và sẽ kết thúc “Trên trời” vào ngày thế mạt. Hiến chương của Nước Trời là “Bài
giảng trên núi” (5,3-11).
Thánh Matthêu vui mừng được đón Chúa vào nhà (lời nguyện tạ
lễ) không ngần ngại mời nhiều bạn hữu, thu thuế, người tội lỗi cùng đến dự tiệc
với Chúa Giêsu và các đồ đệ của Chúa (9,10). Trong thế giới Palestine, bữa ăn
là giây phút cao điểm của lễ hội và gặp gỡ. Đức Giêsu khi nhận lời mời đến nhà
một người “không sạch” muốn nhấn mạnh lời mời gọi nhân từ của Thiên Chúa đang mở
cửa Vương Quốc của Chúa cho người tội lỗi.
Sau hết chúng ta hãy nhớ lời thánh Bêđa khả kính trong một
bài giảng về thánh Matthêu: “Đấng sau này sẽ là Tông đồ và thầy dạy lương
dân, lúc cải hối, đã kéo theo mình, cả một đám đông những người tội lỗi trên đường
cứu rỗi” (Phụng vụ bài đọc).
Enzo Lodi
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét